اسرار حج بدون شك ثوابهاى عظيم و فوق العاده‌اى كه براى حج در اخبار بالا و ساير روايات آمده ، و همچنين كيفرهاى سختى كه براى ترك آن در قرآن مجيد و روايات اسلامى ذكر شده ، همه به خاطر اسرار و فلسفه‌هاى مهمّى است كه اين عبادت بزرگ اسلامى دارد . قرآن مجيد در يك جملهء كوتاه و بسيار پر معنا ، دربارهء حج مىفرمايد : « « لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ » ؛ ( مردم را دعوت به حج كن ) تا شاهد منافع گوناگون خويش باشند ! » . « 1 » اين منافع ، فراوان است كه در روايات معصومين عليهم السلام به آن اشاره شده ، از جمله : 1 - تربيت نفوس ، و تهذيب اخلاق ، و تقويت پايه‌هاى تقوا و خلوص است . تعبيرى كه در احاديث بالا آمده بود كه حجِّ مقبول سبب مىشود انسان از تمام گناهانش خارج شود و همانند روزى گردد كه از مادر متولّد شده ، دليل روشنى براى تأثير حج بر پاكى دل و صفاى روح و زدودن آثار گناهان يك عمر است . البتّه اين فايدهء بزرگ اخلاقى هنگامى به دست مىآيد كه زائران بيت اللّه الحرام به اسرار اعمال و مناسكى كه انجام مىدهند ، دقيقاً توجّه داشته باشند ، تا هر قدمى كه برمىدارند قدمى به سوى خدا و معبود و محبوب حقيقى باشد ، و اين عبادت بزرگ و پرمحتوى براى آنان به منزلهء « تولّد دوباره » گردد . كسانى كه با توجّه به اسرار اين عبادت ، و با نهايت خلوص نيّت ، اين مراسم بزرگ روحانى را انجام مىدهند ، آثار عميق آن را در درون جان خود تا پايان عمر احساس مىكنند ، و هر زمان به ياد خاطره‌هاى اين سفر

--> ( 1 ) سورهء حج ، آيهء 28 .